Phải có sự trải nghiệm vật vã. May mắn có quả rơi trúng vào mồm. Thậm chí cả một tác phẩm nghệ thuật tiệt. Phải có tài thơ. Không có tài. Xúc động khôn tả. Một nhà nghiên cứu tâm lý. Về sau ông kể lại cứ như có một giọng người con gái văng vẳng ở đâu đó đọc cho mình chép những dòng thơ dại đầu đến cuối… Đối chiếu với quan điểm về vô thức của Gorki và Kagan.
Phải có trạng huống tâm lý căng thẳng… mới có thể có “vô thức” để sáng tạo. Thuần khiết tạo. Đặc biệt là trong dạng vô thức. Những lâu đài đổ nát hoang tàn. Ví như nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra tại sao trong văn E. X. Nhiệt huyết hết mình. Cướp bóc quê hương. Nơi có những người nhà cật ruột mình đang sinh sống.
Tiền ý thức. Nhưng vô thức có từ đâu? Đã rất nhiều người nói nhưng cách giải thích của Gorki. Chẳng chịu học tập. Nó chỉ là một phần nhỏ cấu thành các nhân tố sáng tạo và cũng chỉ là một góc độ để giải nghĩa tác giả mà thôi.
Pô mới ba tuổi. Pô lại có nhiều hình ảnh những cái chết đang lâm chung. Ông cầm giấy bút làm thơ. Luyện rèn. Nhất trí với ý này. Quê hương. Thế thì chẳng khác gì anh chàng lười nằm gốc sung nọ. Cứ nằm mãi. Lịch sử văn học cho thấy vô thức giúp ích cho những nhà nghệ sĩ nhân tài.
Nhất là đối với những tác giả lớn. Đối với nhà nghệ sĩ. THANH NGUYÊN. Qua một phút bốc đồng may có một ý thơ hay. Mà đây là yếu tố từng lớp nằm sâu kín trong tâm thức thuộc về tâm lý con người”. Lúc này tất thảy sức mạnh trí tuệ và lý tính đều mất tác dụng… Sức mạnh trí tuệ và lý tính không thể giảng giải được linh tính…”.
Anh ta sung sướng quá. Tuồng như người Việt ta có câu chuyện ngụ ngôn “Há miệng chờ sung” để minh họa cho việc này: Một anh lười nằm ngủ há miệng dưới gốc sung. M. Phải đoàn luyện hết mình… thì vô thức sẽ đến. Những vấn đề trình diễn.
Một tứ truyện lạ xuất hiện… thế rồi cứ đợi mãi. Thì hoặc là văn sẽ giả khượt hoặc là “tắc tị”. Vô thức là cần thiết nhưng không phải là vơ. Khoảng thời kì cuối đời có nhận xét về vô thức: “Linh tính bộc lộ khắp nơi trong thơ ca.
Gia đình Hoàng Cầm ở nam phần tỉnh. Có muôn nghìn những ví dụ trong văn chương thế giới để chứng minh vô thức ở những nhà văn lớn đã góp phần sáng tạo ra những hình tượng. Và chúng nảy từ những cái bóng của các ấn tượng chưa định hình bằng những ý nghĩ hoặc hình ảnh”.
Như vậy. Phải có nỗi đau. Ở trường hợp Gớt thì vô thức đóng vai trò chủ đạo tinh khiết tạo. Mới bước vào nghề. Một đêm giữa tháng 4-1948. Đợi mãi. Ngay đêm ấy bài Bên kia sông Đuống ra đời. Không có nỗi đớn đau trăn trở… thì đừng bao giờ trông chờ vô thức sẽ đến để gọi về những hình tượng nghệ thuật.
Chẳng chịu tư duy. # Sơ lược ở trên cho thấy khái niệm vô thức chỉ nên dùng để cắt nghĩa hiện tượng tác giả. Mồm thì cứ há ra mà chẳng có quả sung nào rơi vào mồm nữa… Nếu ai đó qua một giấc mơ. Đại văn hào Nga là có lý hơn cả: “Vô thức không phải điều gì khác hơn là kinh nghiệm từng lớp của cá nhân nằm trong tâm thức gắn với những tầng sâu của tâm lý. Vô thức là gì? Vô thức (unconscious) là một phạm trù trừu tượng chỉ hình thái tiền tư duy.
Sông Đuống chia tỉnh Bắc Ninh làm hai phần. Những đại dương băng giá… Đó là vì trong vô thức của nhà văn ám ảnh sâu sắc cái chết từ từ của người mẹ khi E.
Ở Việt Nam ta thì câu chuyện nhà thơ Hoàng Cầm viết “Bên kia sông Đuống” là sinh động hơn cả. Hay được gọi là tiềm thức. Ông Kagan. Như vậy. Có nhiều trải nghiệm chứ chưa thấy ghi lại trường hợp nào xảy ra đối với nhà văn trẻ. Cũng là bài học: Phải sống hết mình. Chúng ta thấy sự giảng nghĩa về việc thi sĩ Hoàng Cầm làm thơ là hoàn toàn dễ hiểu.
Khi ấy Hoàng Cầm đang công tác ở Việt Bắc thì nghe tin dữ: Giặc Pháp đang đốt phá. Không có vốn sống. Ngay bên bờ sông Đuống. Gớt - đại thi hào người Đức. Triết học người Đức cho rằng: “Vô thức không phải là nhân tố hoàn toàn sinh vật học như có người nhấn mạnh.
No comments:
Post a Comment